دستگاه فیلتر پرس، کارت ورود دانشجویان محیط زیست به صنعت؛ از بحران آب تا شغل و درآمد
بحران آب؛ تهدید برای صنایع، فرصت برای دانشجویان
ایران امروز با واقعیتی روبهرو است که آن را «ورشکستگی آبی» مینامند؛ سطح آبهای زیرزمینی در بسیاری از حوضهها افت چشمگیر داشته و بخش بزرگی از آبخوانها دچار کسری تجمعی شدهاند. این وضعیت باعث شده سازمانهای متولی محیط زیست و آب، در برابر تخلیه پساب صنعتی بدون تصفیه و مصرف بیرویه آب، سختگیرتر شوند و واحدهای آلاینده با اخطار، جریمه و حتی دستور تعطیلی مواجه شوند. برای مدیران صنعتی، این شرایط یک تهدید جدی است؛ اما برای دانشجویان محیط زیست و مهندسی/مدیریت منابع آب، دقیقاً همین نقطه، به یک فرصت حرفهای تبدیل میشود تا با ورود هوشمندانه، هم مشکل صنعت را حل کنند و هم مسیر شغلی خود را بسازند.
مدل «پایش، پیشنهاد، پیادهسازی»؛ نقشه راه دانشجویان
گروهی از دانشجویان محیط زیست و مدیریت منابع آب دانشگاه زنجان، تصمیم میگیرند بهجای تمرکز صرف بر پایاننامههای کتابخانهای، یک مدل عملی سهمرحلهای طراحی کنند: پایش، پیشنهاد و پیادهسازی. در مرحله پایش، دانشجویان با هماهنگی دانشگاه و همکاری شرکت صافی گران، به واحدهای صنعتی مختلف سر میزنند، میزان مصرف آب، نقاط تولید پساب، وضعیت فعلی تصفیه یا تخلیه و ریسکهای قانونی هر واحد را ثبت و تحلیل میکنند. در مرحله پیشنهاد، با کمک متخصصان فنی صافی گران، برای هر صنعت یک سناریوی فنی–اقتصادی طراحی میکنند که معمولاً شامل ترکیبی از حوضچههای اولیه، واحدهای شیمیایی و یک یا چند دستگاه فیلتر پرس برای آبگیری لجن و بازچرخانی آب است.
در مرحله پیادهسازی، دانشجویان نقش پل ارتباطی بین صنعت و تیم فنی را بازی میکنند؛ در جلسات توجیهی شرکت میکنند، دادههای عملکرد سیستم را جمعآوری و تحلیل میکنند و به مدیران گزارش میدهند که اجرای سیستم فیلتراسیون چه اثری بر کاهش مصرف آب تازه، کیفیت پساب خروجی و ریسک جریمههای زیستمحیطی داشته است. این مدل کاری، آنها را از یک ناظر بیرونی به یک شریک فکری و اجرایی برای صنایع تبدیل میکند و همین جایگاه، ارزش حرفهای و مالی کارشان را بالا میبرد.
فیلتر پرس؛ ابزار کلیدی در قلب این همکاری
نقطه مشترک اغلب پروژههای این تیم، استفاده از فیلتر پرس بهعنوان قلب سیستم جداسازی جامد–مایع است. فیلتر پرس دستگاهی است که دوغاب یا لجن را تحت فشار وارد مجموعهای از صفحات مجهز به پارچه فیلتر میکند؛ آب از میان پارچه عبور کرده و خارج میشود، در حالی که ذرات جامد روی پارچه باقی مانده و به شکل «کیک» نسبتاً خشک جمع میشوند. آب بازیافتی، بسته به کیفیت و نوع صنعت، میتواند برای شستوشو، خنککاری یا حتی برخی فرایندهای تولید دوباره استفاده شود و در نتیجه، نیاز به آب تازه از چاه، شبکه یا تانکر به شکل محسوسی کاهش مییابد.
از سوی دیگر، کاهش حجم و رطوبت لجن نهایی، هزینه حمل و دفن را پایین میآورد و ریسک آلودگی ثانویه محیط را کم میکند؛ موضوعی که در بازرسیهای محیط زیست، بهعنوان یک امتیاز مثبت جدی برای واحد صنعتی ثبت میشود. شرکتهایی مثل صافی گران، با عرضه مدلهای مختلف فیلتر پرس (دستی، نیمهاتوماتیک و اتوماتیک) برای پسابهای متنوع، ابزار لازم را در اختیار دانشجویان و صنایع قرار میدهند تا طراحی آنها فقط روی کاغذ نماند و به اجرا برسد.
گفتوگو با مدیر یک واحد نساجی: «بحران را به فرصت تبدیل کردیم»
در یکی از پروژهها، تیم دانشجویی–صنعتی به سراغ یک کارخانه قدیمی نساجی و رنگرزی رفت که پساب آن حاوی رنگها، نمکها و مواد شیمیایی کمکی بود و بارها بابت آلودگی رنگی رودخانه پاییندست اخطار گرفته بود. مدیر کارخانه در گفتوگو با دانشجویان میگوید:
«سالها بود که هر بار حرف تصفیه پساب میشد، همه فقط از هزینهها میترسیدند. راستش تا وقتی اخطار جدی نیومده بود، موضوع رو عقب میانداختیم. اما وقتی نامه آخر رو گرفتیم که اگر وضعیت تغییر نکنه، هم جریمه میشیم هم ممکنه خط تولید متوقف بشه، فهمیدیم دیگه وقت تصمیم جدی رسیده.»
دانشجویان پس از نمونهبرداری و بررسی، پیشنهاد استفاده از واحد شیمیایی اولیه برای کاهش رنگ و سپس فیلتر پرس مخصوص پساب نساجی را مطرح کردند تا لجن رنگی بهصورت کیک خشک جدا و آب شفافتر برای ادامه تصفیه یا استفاده مجدد آماده شود. مدیر ادامه میدهد:
«چیزی که برای من مهم بود، این بود که این بچهها فقط از محیط زیست حرف نزدن؛ آمدن و نشون دادن که با این سیستم، چقدر از مصرف آب و حتی هزینه دفع لجن کم میشه. وقتی دیدیم دوران بازگشت سرمایه قابل قبول است و در عین حال، بازرسیها رو هم راحتتر رد میکنیم، خودمون هم دیدیم بحران رو میشه تبدیل به فرصت کرد.»
حضور در صنایع مختلف؛ از سنگبری تا غذایی و آرایشی
مزیت بزرگ کار با فیلتر پرس این است که تقریباً در بیشتر صنایع مبتنی بر آب و تولید لجن، قابل استفاده است. در کارگاههای سنگبری، دانشجویان با کمک تیم فنی، سیستمهایی طراحی کردند که پساب حاوی پودر سنگ ابتدا در حوضچه تهنشینی جمع و سپس با فیلتر پرس آبگیری میشود؛ آب زلال به خط برش و ساب برمیگردد و کیک پودر سنگ با حجم کم و رطوبت پایین دفع میشود. در صنایع غذایی و لبنی، همین مدل فکری برای لجن حاصل از واحدهای تصفیه به کار رفت تا هم بار آلودگی کاهش یابد و هم بخشی از آب برای شستوشو و فرایندهای غیرحساس بازیافت شود.
در واحدهای تولید محصولات آرایشی و بهداشتی، جایی که پساب حاوی روغنها، سورفکتانتها و ذرات مختلف است، فیلتر پرس بعد از مراحل فیزیکوشیمیایی، لجن تولیدشده را آبگیری میکند تا هم مدیریت آن سادهتر شود و هم نشان داده شود که کارخانه در قبال محیط زیست و قوانین، مسئولانه عمل میکند. این تنوع کاربرد به دانشجویان کمک کرده در مدت کوتاهی، با چندین صنعت مختلف آشنا شوند، زبان مشترک با مدیران آنها پیدا کنند و برای هرکدام، سناریوی خاص خودشان را بنویسند.
سود سهطرفه؛ صنعت، محیط زیست و دانشجو
نتیجه عملی این سناریو، یک منفعت سهجانبه است: صنایع، با اجرای سیستمهای فیلتراسیون و فیلتر پرس، مصرف آب و ریسک جرایم و تعطیلی را کاهش میدهند و در عین حال، وجهه مسئولانهتری در برابر افکار عمومی و نهادهای نظارتی پیدا میکنند. محیط زیست، از کاهش تخلیه پساب آلوده، مدیریت بهتر لجن صنعتی و کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی و سطحی بهره میبرد. دانشجویان نیز بهجای منتظر ماندن برای استخدام، با تکیه بر دانش دانشگاهی و همکاری با شرکتهایی مثل صافی گران، تجربه واقعی، شبکه ارتباطی صنعتی و درآمد در دوران تحصیل به دست میآورند.
اگر دانشجوی رشتههای محیط زیست، مهندسی یا مدیریت منابع آب هستید و دوست دارید شما هم بخشی از راهحل بحران آب باشید و در عین حال مسیر شغلی خود را از همین امروز بسازید، میتوانید در چنین پروژههایی نقش فعال بگیرید. برای آشنایی بیشتر با دستگاههای فیلتر پرس، کاربرد آنها در صنایع مختلف و دریافت راهنمایی درباره نحوه همکاری و حضور در پروژههای صنعتی، کافی است به وبسایت شرکت صافی گران مراجعه کنید؛ در این مسیر هم به مسئولیت علمی و محیطزیستی خود عمل میکنید و هم فرصت واقعی برای رشد حرفهای و مالی در دوران دانشجویی به دست میآورید.